IANNIS XENAKIS

Τον Ξενάκη τον γνώρισα μέσα από το γενικότερο ψάξιμο για τη ‘σύγχρονη μουσική’ που ξεκίνησε με το Γιάννη Χρήστου. Γεννήθηκε στη Βράιλα της Ρουμανίας το 1922 και πέθανε στο Παρίσι το 2001. Κατά τη συμμετοχή του στα Δεκεμβριανά τραυματίστηκε σοβαρά από θραύσμα αγγλικής οβίδας, με αποτέλεσμα να χάσει το αριστερό του μάτι και να παραμορφωθεί η αριστερή πλευρά του προσώπου του Ο Ξενάκης ήταν αρχιτέκτονας μαθηματικός. Ανάπτυξε πρωτοποριακές μουσικές μεθόδους όπου συσχέτιζε μαθηματικά μοντέλα , αρχιτεκτονική , θερμοδυναμική και μέσα από αυτά συνέθετε μουσική. Προσπάθησε, δηλαδή, να εφαρμόσει στη μουσική τους φυσικούς νόμους που διέπουν διάφορα φαινόμενα, όπως π.χ. το θρόισμα των φύλλων ενός δέντρου, την οχλοβοή μιας διαδήλωσης, κ.ά., δημιουργώντας μια μουσική «ηχητικών μαζών», «συμπάντων» ή «γαλαξιών». Σε ένα από τα πιο πρωτοποριακά του έργα στα «Πιθοπρακτά» εφάρμοσε νόμους της θερμοδυναμικής που περιγράφουν τη συμπεριφορά ενός αερίου κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, αντιστοιχώντας παραμέτρους της μουσικής με τη συμπεριφορά των μορίων ενός αερίου. Στα «Πολύτοπα» η μουσική συνδυαζόταν με οπτικά ερεθίσματα σε συγκεκριμένους, ειδικά διαμορφωμένους χώρους. Για το σκοπό αυτό επιστρατεύονταν τόσο ο ήχος, με ηχεία κατάλληλα τοποθετημένα σε διάφορα σημεία, όσο και το φως, με προβολείς που κατεύθυναν το φως πάνω στο συγκεντρωμένο πλήθος.

ΠΕΖΟΠΟΡΙΑ ΣΤΟ ΒΑΛΑΝΕΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑΣ

Κυριακή 10-10-2010 οργανώθηκε εξόρμηση στην ορεινή Κέρκυρα. Ο φίλος Ιάκωβος ανέλαβε να μας ξεναγήσει σε περίεργα μονοπάτια στο Βαλανειό Κέρκυρας. Η φύση της Κέρκυρας είναι καταπληκτική , όπως και οι άνθρωποι των χωριών της. Πανέμορφή , μυστική γιατί θέλει να την ανακαλύψεις , αναγεννησιακή και ομορφισμένη με ωραίους θρύλους.

«Της Μούλας το πήδημα» περιοχή του Βαλανειού όπου όπως λέει ο μύθος η βασίλισσα καβάλα στη μούλα (μουλάρι) της αποφάσισε να γκρεμιστεί όταν είδε από ψηλά τους πειρατές να κάνουν απόβαση στο νησί. Ένας μύθος μέσα από τους αιώνες καλά κρυμμένος μέσα στα μυστικά καταπράσινα μονοπάτια του νησιού. Οι Κυριακές του χειμώνα θα γεμίζουν υπέροχα με ωραίες ορεινές διαδρομές και αγαπημένες μορφές και θα κλείνουν πάντα με τσίπουρο!

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΤΗ ΠΗΛΙΔΑ ΚΕΡΚΥΡΑΣ

Συνεχίζοντας τις παρατηρήσεις σκέφτηκα να ασχοληθώ λιγάκι με τον αστερισμό του Αετού . Πρώτα λοιπόν ξεκινώ με τον Σ 2497 έναν όμορφο διπλό αστέρι και συνεχίζω με τον Σ 2628 επίσης διπλό. Εδώ στον Αετό υπάρχει και ένα ωραίο αστέρι άνθρακα ο V Aql το οποίο το βρίσκω εύκολα και θαυμάζω το κόκκινό του χρώμα. Εκεί κοντά βρίσκεται και το NGC 6751 γνωστό και ως Glowing Eye το οποίο είναι αρκετά δυσδιάκριτο ακόμα και με φίλτρο UHC. Στην ουρά του αετού βρίσκεται το Μ11 ένα ωραίο ανοικτό σμήνος όπου ξαποσταίνω για λίγο. Προσπαθώ να εντοπίσω το πλανητικό NGC 6778 στα 13 mag το οποίο με δυσκολεύει αρκετά και μόλις το εντοπίζω αναφωνώ « Βρήκα το πλανητικό άρα υπάρχω» . Ωραίο δισκάκι ! Σειρά έχει το NGC 6803 στα 11 mag που βρίσκεται στο μέσο του δεξιού φτερού του Αετού. Συμπίπτει ακριβώς με ένα αστέρα οπότε είναι δύσκολο να εντοπιστεί. Μόνο μετά τη προσθήκη φίλτρου διαγράφεται η νέφωση γύρω από το άστρο. Αρκετά κοντά και στα δεξιά του παραπάνω πλανητικού είναι το NGC 6804 στα 12 mag σχετικά εύκολο. Φεύγοντας από τον Αετό σταματώ εκεί κοντά να θαυμάσω το Μ 26 που βρίσκεται μέσα στον αστερισμό της Ασπίδας.

Αποφασίζω να μεταβώ στη Λύρα που βρίσκεται σε καλό-υποφερτό ύψος για τον αυχένα μου. Ξεκινώ με τα τετραπλά και εύκολα ε lyr , Σ 2470 , Σ2474, σειρά έχει το σφαιρωτό σμήνος Μ 56 και τρώω απίστευτο χρόνο για να εντοπίσω το NGC 6791 ένα αρχαίο ανοικτό οπού δίπλα του υπάρχει και ένα αστέρι άνθρακα τα οποία βρίσκονται λίγο πιο κάτω απ’ το θ της Λύρας. Με αποζημιώνει και με το παραπάνω ο T lyr ίσως το πιο κόκκινο αστέρι άνθρακα στον ουρανό. Προσπαθώ τον γαλαξία ngc 6703 που βρίσκεται ανάμεσα στη Λύρα και το κεφάλι του Δράκοντα κι έχω ως αστέρι αναφοράς το 13 lyr. Αρχικά δε νομίζεις πώς αυτό που βλέπεις είναι γαλαξίας αλλά μια σειρά αστεριών. Το πιο φωτεινό απ αυτά είναι ο γαλαξίας στα 11,5 mag .Η υγρασία κάνει την εμφάνισή της μαζί με τη σελήνη. Γρήγορο πέρασμα από Ταύρο στο Μ1 και μετά στα ανοικτά NGC 1817 και 1807 , που αποτελούν μικρογραφία του διπλού σμήνους του Περσέα . Όλα πια είναι μούσκεμα από την υγρασία . Κλείνω όπως κάθε χειμωνιάτικη βραδιά με τι άλλο ….Μ 42 για επιδόρπιο και λίγο Σελήνη. Μια 6ωρη παρατήρηση που τα είχε όλα.

CARBON STARS

Το καλοκαίρι του 2009 σε μια συνάντηση ερασιτεχνών αστρονόμων παρατηρούσα μια φίλη η οποία προσπαθούσε να εντοπίσει κάτι στον ουρανό. Μετά από λίγο μου είπε πώς το βρήκε και με κάλεσε να δω μέσα από τον προσοφθάλμιο του τηλεσκοπίου της. Στην αρχή δεν είδα τίποτα το ιδιαίτερο αλλά σιγά σιγά άρχισε να αποκαλύπτεται στα μάτια μου ένα κατακόκκινο αστεράκι. Ήταν ένα αστέρι άνθρακα.

Αυτά τα αντικείμενα είναι από τους λίγους στόχους στον ουρανό όπου μπορείς να παρατηρήσεις χρώμα. Άρχισα λοιπόν να «ψάχνομαι» με τα συγκεκριμένα αστέρια και έμαθα τα εξής: Τα αστέρια άνθρακα είναι κόκκινοι γίγαντες ή υπεργίγαντες κοντά στο τέλος της ζωής τους.

Τα αστέρια ως γνωστόν αποτελούνται από υδρογόνο και εξαιτίας της μεγάλης μάζας τους αναπτύσσονται τεράστιες βαρυτικές δυνάμεις. Κάτω από αυτή την αφόρητη πίεση αρχίζει η πυρηνική σύντηξη. Το υδρογόνο καίγεται και παράγει ήλιο. Το αστέρι μας μεγαλώνει και κοκκινίζει και χαρακτηρίζεται πλέον ως υπογίγαντας. Στη συνέχεια καίει το ήλιο και από τη καύση του παράγεται άνθρακας .Το αστέρι μας έχει διογκωθεί και έχει γίνει ένας ερυθρός υπεργίγαντας. Όμως το άστρο λόγω των τεράστιων ρυθμών κατανάλωσης ενέργειας δεν έχει πια πολύ χρόνο ζωής…Η θερμοκρασία του είναι αρκετά χαμηλή. Στον ήλιο για παράδειγμα η θερμοκρασία επιφάνειας είναι γύρω στους 6000 βαθμούς κελσίου ενώ σε ένα αστέρι άνθρακα η επιφανειακή θερμοκρασία είναι γύρω στις 2500 βαθμούς κελσίου. Γνωστά αστέρια άνθρακα είναι το S του Κηφέα , το M Κηφέα γνωστό και ως Garnet Star , το ΤΤ του Kύκνου , το Wz της Κασσιόπης , το Vx της Ανδρομέδας και πολλά άλλα.

Τώρα αν υποθέσουμε ότι ο άνθρακας αποτελεί απαραίτητο συστατικό των οργανικών ενώσεων από τις οποίες αποτελείται ο άνθρωπος καταλαβαίνετε όλοι που έχει παραχθεί το απαραίτητο αυτό συστατικό…. Είμαστε όλοι παιδιά των αστεριών , όπου τα στοιχεία απ’ τα οποία είναι φτιαγμένο το σώμα μας φτιάχτηκαν μέσα στα αστέρια κάτω από υπερβολικές πιέσεις και θερμοκρασίες. Οπότε παρατηρώντας ένα carbon star βλέπει κανείς τη πηγή των στοιχείων απ’ την οποία θα φτιαχτούν ζώα , φυτά αλλά και όντα που με τη σειρά τους θα προβληματίζονται , θα σκέπτονται , θα έχουν πάθη , θα ερωτεύονται. Συνεπώς λιγάκι σεβασμός στα αστέρια άνθρακα. Κάτι μαγειρεύεται εκεί…

ΜΕΤΑΠΡΑΞΗ

Επηρεασμένος βαθύτατα από τον Γιάννη Χρήστου , μελέτησα προσεκτικά την έννοια της Πράξης –Μετάπραξης την οποία εισήγαγε στη μουσική σκηνή.Ο ίδιος τη συσχετίζει με τη φυσική –μεταφυσική. Τι είναι η μεταφυσική όμως και τι η φυσική. Ειδικότερα μεταφυσική είναι ο κλάδος της φιλοσοφίας που προσπαθεί να ερμηνεύσει την φύση της πραγματικότητας .Έτσι απλά ορίζεται ότι δεν μπορεί να αποδειχτεί επιστημονικά. Φυσική σημαίνει ακριβώς το αντίθετο , οτιδήποτε δηλαδή αποδεικνύεται πειραματικά με τη βοήθεια της επιστήμης . Αν και η μία έχει ακριβώς αντίθετη σημασία από την άλλη στην πραγματικότητα η Μ δεν βρίσκεται στον αντίποδα της Φ αλλά αποτελεί δεκανίκι της. Η μεταφυσική κατέληξε να αποτελεί τον φιλοσοφικό εκείνο τομέα, που προοριζόταν για την εξέταση θεμάτων . Είκαζε η μεταφυσική , αποδείκνυε με τη σειρά της η επιστήμη. Αν και αντίθετα μαζί συνθέτουν την αρμονία και σ’ αυτήν βασίζεται και η εξέλιξη του ανθρώπου.

Τώρα σχετικά με την πράξη και τη μετάπραξη θα σας πω πώς εγώ το αντιλήφθηκα. Η πράξη είναι μια δράση σκόπιμη και χαρακτηριστική κι εναρμονίζεται με το σύνηθες . Η μετάπραξη εμπεριέχει το στοιχείο του παράλογου , είναι μια επίθεση ενάντια στη λογική μια δράση αντίθετη στους κανόνες . Για παράδειγμα κάθε πρωί όλοι ετοιμάζουμε το πρωινό , το καφέ και αφού καθίσουμε μπροστά στον υπολογιστή ή την τηλεόραση ή το ραδιόφωνο περιμένουμε πότε θα ‘ρθει η ώρα να φύγουμε για τη δουλειά. Αυτό είναι μια πράξη. Αν όμως αντί για καφέ και πρωινό πιώ μπύρα και χορεύω ημίγυμνος στη αυλή πρωινιάτικα αυτό είναι μετάπραξη. Στην τάξη τώρα για όσους είναι εκπαιδευτικοί , αν κάνω το μάθημά μου σύμφωνα με τις σύγχρονές διδακτικές μεθόδους , όρθιος και περιφερόμενος ανάμεσα στους μαθητές , αυτό είναι μια πράξη. Αν όμως σταθώ όρθιος και μιλώ κουνώντας τα χείλη μου χωρίς να ακούγομαι αυτό είναι μετάπραξη. Σε μια κοινωνική εκδήλωση αν παρευρεθώ σεμνά ενδεδυμένος , φιλικός και πρόσχαρος ως προς τη συμπεριφορά μου, αυτό είναι πράξη. Εάν όμως εμφανιστώ με τα μαλλιά μου βαμμένα μπλε και σβήσω όλα τα κεριά της εκκλησίας χορεύοντας ταυτόχρονα εε αυτό είναι μετάπραξη.

Σκέφτηκα λοιπόν τι εξελίσσει πιο πολύ , ποιο απ’ τα δύο διευρύνει τους γνωστικούς ορίζοντες? Έχω την εντύπωση πώς είναι αυτό που σε ξεβολεύει , αυτό που σε κάνει να νιώθεις ανασφαλής και σε φέρνει σε σύγκρουση με τις φοβίες σου. Για το ένα ( την πράξη) ξέρουμε την συνέχεια του . Κάνουμε κάτι συνηθισμένο που προκαλεί συχνά πλήξη και ανία. Το άλλο (μετάπραξη) καταγράφεται απ’ τον εγκέφαλο ως κάτι το διαφορετικό , προσθέτει εμπειρίες και το παράτολμο εγχείρημα μας βάζει σε άλλα μονοπάτια ξεχωριστά , επικίνδυνα σίγουρα που αν όμως συνοδεύονται από μια ψυχική ωριμότητα και μια συναισθηματική ισορροπία τότε παράγουν γνώση. Το διαρκές ξεβόλεμα και αναζήτηση των προσωπικών ορίων αποτελούν και παράγοντα νεότητας γι αυτό και η εφηβεία –η κορυφή των νεανικών μας χρόνων- χαρακτηρίζεται από το αλλοπρόσαλλο (μετάπραξη) .

Πώς το ένα σε συνάρτηση με το άλλο θα προσδώσουν στη καθημερινότητά μας ενδιαφέρον ? Το παράλογο διευρύνει τα όρια του λογικού , όπως η μεταφυσική ανάγκασε την επιστήμη να προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα . Αυτό το αναπάντεχο των πράξεών μπορεί από τη μία να μας εκθέσει ανεπανόρθωτα στο κοινωνικό σύνολο , απ’ την άλλη μας φορτίζει με αθωότητα που ως γνωστό είναι το καλύτερο όπλο στην εσωστρέφεια , συστολή και καχυποψία του συνόλου. Ο Ν. Καρούζος άλλωστε λέει σε ένα ποίημα του:

« Με τη δύναμη του αθώου ανεβαίνω τους κινδύνους»

Ο ακτιβισμός , ο εθελοντισμός τα κινήματα τύπου «free hugs» χαρακτηρίζονται από μια αθωότητα κι έναν αυθορμητισμό.

Με λίγα λόγια η μετάπραξη είναι ένας τρόπος , μια τεχνική καταπίεσης του εγωισμού μας του βίαιου εγώ μας , τέκνο κι αυτό του βίαιου σύμπαντος άλλωστε.

Δείτε παρακάτω την "Κυρία με τη στρυχνίνη" έργο του Χρήστου όπου ο κάθε ένας αλλάζει ρόλους. Η πιανίστρια παίζει κρουστά , ή βιολίστρια παίζει χωρίς ήχο ή ωρύεται και διάφορα άλλα..

ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΡΗΣΤΟΥ

Ο Γιάννης Χρήστου υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους έλληνες συνθέτες, με διεθνή αναγνώριση. Κύριο χαρακτηριστικό της ζωής και του έργου του ήταν οι έντονες φιλοσοφικές και μεταφυσικές του ανησυχίες, τις οποίες συσχέτιζε άμεσα με τη μουσική, προσπαθώντας να αναδείξει την πανανθρώπινη θρησκευτική, μεταφυσική και μυστικιστική της διάσταση, πέρα από ιστορικές περιόδους, τεχνοτροπίες, πολιτισμούς και θρησκευτικά δόγματα.
Σπουδάζει οικονομικά , αλλά σπουδάζει και φιλοσοφία. Ο ίδιος εμπνέεται από τον Ηράκλειτο και το παιχνίδι των αντιθέσεων, τον Carl Jung ,τα όνειρά του τα οποία τα κατέγραφε λεπτομερώς, το μύθο του φοίνικα που συμβολίζει τον κύκλο γέννηση – εξέλιξη – δραματική κορύφωση – τέλος (θάνατος) – νέα αρχή, το κύκλο του φεγγαριού ως αρχέγονο σύμβολο διαρκούς φθοράς και ανανέωσης.
Εισάγει επίσης τις έννοιες της «Πράξης» και της «Μεταπράξης»

Πράξη (praxis): π.χ. ένας βιολιστής κάνει αυτό που αναμένεται από αυτόν, δηλαδή παίζει βιολί.
Μεταπράξη (metapraxis): ο βιολιστής ενεργεί πέρα από το λογικώς προβλέψιμο, π.χ. ξεσπά σε άγριες κραυγές.
Επηρεάστηκε πάρα πολύ από τη μητέρα του η οποία ήταν ποιήτρια και πνευματίστρια.
Ο Γιάννης Χρήστου σκοτώθηκε σε τροχαίο δυστύχημα τη νύχτα της 8ης Ιανουαρίου 1970, κατά την επιστροφή του στο σπίτι από τον εορτασμό των γενεθλίων του. Στο ίδιο δυστύχημα τραυματίστηκε σοβαρά η γυναίκα του, η οποία εξέπνευσε δέκα ημέρες αργότερα, αφήνοντας τα τρία τους παιδιά ορφανά.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΗΛΙΟΥ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ

Χθες 14/5/2010 στο Δημοτικό Σχολείο Μπενιτσών Κέρκυρας η Β΄ τάξη στα πλαίσια υλοποίησης περιβαλλοντικού προγράμματος με θέμα τα " Φυτά και λουλούδια" πραγματοποίησε παρατήρηση ηλίου με ηλιακό τηλεσκόπιο . Γνωρίζοντας πως το φως αποτελεί πρωταρχικό παράγοντα ζωής φυτών και ζώων σκέφτηκα να εντάξω και την παρατήρηση μέσα στην εργασία της τάξης. Σκοπός της παρατήρησης ήταν τα παιδιά να δουν την ηλιακή δραστηριότητα σε πραγματικό χρόνο και να μάθουν και κάποια επιπλέον στοιχεία για το αστέρι μας. Έγινε καταγραφή των εκρήξεων σε φυλλάδια που μοιράστηκαν στις ομάδες( σημ τα παιδιά είναι 8 χρονών ) . Τα παιδιά εντυπωσιάστηκαν από το θέαμα και ευτυχώς που ο ήλιος παρουσίαζε έντονη δραστηριότητα εκείνη τη στιγμή. Παλαιότερα είχε γίνει παρατήρηση κηλίδων στο ορατό φως με φίλτρο astrosolar οπότε τα παιδιά έχουν διαμορφώσει μια ολοκληρωμένη εικόνα για τον ήλιο.